18/06/2010 - De verkiezingen zijn voorbij. Partijen kruipen terug in hun schulp en gaan formeren. Lang formeren. De kiezer heeft gesproken en moet nu weer even stil zijn. Dat is althans de in Nederland gebruikelijke wijze van formeren. Rutte sprak zich tijdens het verkiezingsgala in Paradiso op 6 juni uit voor een kabinetsakkoord op hoofdlijnen. Dat zou er 1 juli moeten zijn. Dat is een goede stap. En de vervolgstap is om de kiezer door middel van crowdsourcing mee te laten praten over hoe dat akkoord wordt uitgevoerd.

De formatie vier jaar geleden staat ons nog vers in het geheugen. Maandenlange overleggen, journalisten op Landgoed Lauswolt in het Friese Beetsterzwaag en uiteindelijk een kabinet dat begon met een 'honderddagentour'. Kritiek viel hen ten deel, maar is het idee eigenlijk wel zo slecht? Het initiatief om met de samenleving over nieuw beleid te praten was goed. Het volgende kabinet kan van deze vorm een traditie maken, maar dan moet - wat ons betreft - aan twee essentiële voorwaarden worden voldaan. Er moet snel een kort en bondig formatieakkoord op hoofdlijnen liggen én de kiezer moet vragen voorgelegd krijgt waar hij iets mee kan. Het kabinet moet haar beleidsakkoord crowdsourcen.

Een tour door Nederland aan het begin van een kabinetsperiode moet namelijk niet uitmonden in een veredelde verkiezingscampagne. Tijdens de verkiezingscampagnes is er volop tijd om met kiezers te praten, nu is het tijd om concreet aan de slag te gaan. Bovendien zijn er compromissen gemaakt die afwijken van de partijgebonden beloften. Met de samenleving moet invulling worden gegeven aan dit akkoord. Goed beleid dat draagvlak heeft, wordt immers allang niet meer alleen bedacht op de burelen van ministeries of in het Catshuis, maar wordt ook gemaakt in samenwerking met de samenleving.

Om de samenleving die kans te geven, moet het regeerakkoord niet tot in detail zijn uitgewerkt. Een akkoord op hoofdlijnen is voldoende. In Groot-Brittannië hebben de Conservatieven en de Liberaal-Democraten het goede voorbeeld gegeven. Door op de belangrijkste punten een akkoord te bereiken, en zelfs een aantal punten expliciet open te laten voor partijen om tegen het kabinetsakkoord in te gaan, is binnen een week een akkoord bereikt. Rutte lijkt dit met zijn uitspraak voor ogen te hebben gehad. Zijn aanpak zou nog eigentijdser zijn als het akkoord vervolgens inspraak krijgt van de mensen voor wie het gemaakt is.

Als het nieuwe kabinet deze aanpak omarmt, moet je beslissen waar je kiezers over mee wilt laten praten. Laat iedere bewindspersoon een aantal onderwerpen uitkiezen waar de kiezer iets over mag zeggen. Wees daarbij duidelijk over de afspraken die al zijn gemaakt in het regeerakkoord en de discussieruimte die er nog is. Wanneer het kabinet bijvoorbeeld zou besluiten om het recht op het aftrekken van de hypotheekrente te beperken, zou een openbaar debat onder specialisten goed zijn om duidelijk te maken via welke wegen dat allemaal kan. Wanneer het kabinet besluit om toe te gaan naar een vorm van het beprijzen van het aantal gereden kilometers in plaats van het bezit van auto´s, kan het kabinet met automobilisten in gesprek om de beste optie te vinden.

Het ligt voor de hand om bij deze nieuwe manier van werken ook gebruik te maken van de nieuwe media. Alle partijen hebben ervaren hoe behulpzaam deze media is in directe communicatie met burgers. De fysieke inspanning van de honderddagentour kan zo deels worden vervangen door de veel snellere en directere benadering via internet.
In de campagnes is zwaar benadrukt in welke troebele tijden we leven en welke moeilijkheden ons wachten; ingrijpende hervormingen moeten ons door de economische crisis loodsen, terwijl ook op gebied van milieu en samenleving een crisisaanpak is vereist. ´Veiligheid doen we samen´ is het parool dat de politie voor haar werk gebruikt. Het kabinet zou dit moeten adopteren voor de uitvoering van haar akkoord. Pas dan kan men met verve de leiding nemen en besluiten over de uitdagingen waar de samenleving de komende jaren voor staat.

Jonneke Stans en Reinout de Vries zijn managing partner en communicatieadviseur bij Politiek Online.