05/08/2010 - De Tweede Kamerverkiezingen van afgelopen 9 juni gaan de geschiedenis in als de eerste verkiezingen waarin sociale media een rol van betekenis speelden. Vooral het gebruik van Twitter kreeg veel aandacht. De tweet van menig politicus werd aangehaald in de traditionele media en RTL organiseerde zelfs een twitterdebat. Is Twitter hiermee definitief doorgebroken naar het grote publiek? Of was er weer sprake van een hype? En wat kan de communicatiewereld ervan leren voor haar eigen twittergebruik? Het blad 'C' van logeion interviewde hierover onder andere Jonneke Stans, managing partner van Politiek Online.

Geschreven door: Brigitta van den Berg, redactie 'C'

‘Op weg naar huis na terras: het is uit mijn handen. Loden vermoeidheid, opgelucht en melig!’ En: ‘Vanochtend gespijbeld en
A Serious Man gezien van de Coen-brothers. Voor hun doen matig: is geen Fargo (bedoel ik maar).’ Zomaar twee tweets die Femke Halsema de dagen na 9 juni aan haar volgers zond. Het zijn mooie inkijkjes in het leven van een lijsttrekker. Halsema twittert niet alleen over de inhoud, maar creëert met kleine persoonlijke opmerkingen ook sympathie en medeleven met haar leven als hardwerkende moeder. Politici verstuurden in verkiezingstijd bijna 17.000 tweets. Vooral tijdens de televisiedebatten werd er door hen enorm veel getwitterd met als voornaamste doel het spinnen en framen van uitspraken en boodschappen.

Maar ook het publiek liet zich niet onbetuigd; 7.000 mensen twitterden tijdens het lijsttrekkersdebat van RTL en er werden in totaal 30.000 tweets verstuurd. In de wereldwijde ranglijst van Twitter, Trending Topic, doken de Nederlandse verkiezingen diverse keren op als een van de meeste betwitterde onderwerpen. Het Haagse communicatiebureau Politiek Online volgde het gebruik van sociale media in verkiezingstijd. Managing partner Jonneke Stans constateert een enorme behoefte bij het publiek om te delen wat men op televisie tijdens de debatten zag.

Twitter.com fungeerde als virtuele huiskamer waar iedereen gezamenlijk live de tv-debatten van commentaar voorzag. Nog belangrijker is het positieve effect dat Twitter voor sommige politici heeft op het persoonlijke vlak. Vooral Femke Halsema heeft zich volgens Stans via Twitter anders weten te profileren. ‘Haar profiel heeft meer lagen gekregen. In de tweets komen haar humor en haar scherpte beter naar voren. Hierdoor krijgen haar grappige momenten in debatten of in de Tweede Kamer meer aandacht van de media dan daarvoor. Het heeft haar imago veel goed gedaan’, aldus Stans.

Volgens Stans twittert Halsmema vooral voor de media, want met 60.000 volgers is het ondoenlijk voortdurend overal op te reageren. Twitter fungeert voor de GroenLinkslijsttrekker niet als middel tot dialoog. Maar vooral zenden via Twitter werkt ook. De leukste en scherpste tweets werden regelmatig geciteerd in de andere media. Op deze manier is Twitter een effectieve persstrategie.

Ga op de markt staan
Promovendus Tom Bakker van de afdeling Communicatiewetenschap van de Universiteit van Amsterdam bevestigt dat het indirecte effect van Twitter veel groter is dan het directe bereik. Want 60.000 volgers van Halsema lijkt veel, op het totaal aantal kiezers is het een kleine groep.

Bakker deed in december 2009 onderzoek naar het gebruik van Twitter onder de Nederlandse bevolking. Uit de representatieve steekproef onder 2000 mensen blijkt dat bijna negentig procent van de bevolking nog nooit op Twitter heeft gekeken, laat staan een tweet heeft geplaatst. Voor het lezen van politieke getinte tweets ligt dit aantal nog hoger, 95 procent van de bevolking heeft deze sites nog nooit bezocht. Volgens Bakker twittert ongeveer drie procent van de Nederlanders met enige regelmaat. Ter vergelijking: het gebruik van sociale media zoals Facebook en Hyves ligt op dertig procent.

Bakker onderzocht ook wat het profiel is van de Nederlandse twitteraar. Het zijn vooral hoogopgeleide mannen en vrouwen, met een bovenmatige interesse in nieuws en politiek. Veel opiniemakers, journalisten en columnisten dus. Het lijkt dan ook niet verwonderlijk dat Halsema hierin een succesvol medium vindt, maar Twitter voor Geert Wilders en zijn PVV wellicht minder interessant is. ‘Henk en Ingrid bereik je er niet mee’, zegt Bakker. ‘Ook in de toekomst niet. Het is geen middel om contact te maken met de burger, want de cijfers laten zien dat je die hiermee niet bereikt. Daarvoor kun je beter op de markt gaan staan. Het feit dat sommige journalisten Twitter gebruiken om de publieke opinie weer te geven, kan ook absoluut niet. Er is absoluut geen sprake van een doorsnee Nederlandse bevolking’.

Over koffie dus, of toch ook handig?
Twitter is dus geen effectief middel om de doorsnee Nederlander te bereiken. Maar waarvoor is het wel interessant? Veel communicatieprofessionals beschouwen Twitter vaak nog als het medium dat je lastig valt met het aantal kopjes koffie of biertjes dat de twitteraar die dag weer heeft geconsumeerd. En zeker niet als een medium waar je interessante informatie voor je organisatie kan halen of brengen. Volgens cijfers van Politiek Online valt het koffiegehalte onder de twitteraars erg mee. Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen hadden van de 445.000 tweets er slechts 2.500 betrekking over het drinken van een bakkie leut. Dat is dus een half procent.

Stans ziet veel kansen voor het gebruik van Twitter voor organisaties. Zij adviseert in de eerste plaats om de belangrijkste of invloedrijke twitteraars te volgen. Zo is te zien wat er over relevante onderwerpen wordt gezegd. Voor Twitter geldt hetzelfde als voor andere sociale media; gebruik het om te zien wat er speelt en leeft onder je doelgroep(en). Vervolgens kun je ook zelf als organisatie participeren.

Stans; ‘Juist in deze wereld van informatie overload zoeken mensen duiding en ordening. Die rol kun je pakken, door te laten zien waar jouw autoriteit ligt.’ Dat kan door op onderwerpen te reageren, maar uiteraard ook door zelf zaken te agenderen. Het onderzoek van de UvA laat zien dat de groep twitteraars uitermate geschikt is voor agendering en opinievorming, En voor het bereiken van de traditionele media.

Retweeten is een manier om je boodschap op de twitter-agenda te krijgen. Zo zorgde Amnesty International via retweets van onder andere Maxime Verhagen en Femke Halsema over een actie tegen het straffen van een homopaar in Malawi voor ongeveer 2.000 ondertekenaars in een paar dagen. Dat lukt de organisatie niet zo snel via traditionele kanalen.

Martijn van Es van Amnesty International vindt het succes van Twitter nog wel moeilijk te voorspellen: ‘Soms lijkt het ook wel van het weer af te hangen. Als de zon schijnt zitten er misschien mensen minder achter de computer. Het nieuws van de dag kan ook zo domineren dat het moeilijk is je eigen onderwerpen te agenderen.’

Volgens Jonneke Stans is het daarom zo belangrijk je eigen relevante online netwerk in beeld te krijgen en te houden. Ook voor Twitter, en andere sociale media, is een doelgroepanalyse nodig. ‘Als je de voor jou belangrijke communities en keyplayers goed in beeld hebt, kun je makkelijker iets onder de aandacht brengen.’

Snel communiceren
Twitter kan voor meer gebruikt worden dan voor pers, opinie en spinning. Zorgverzekeraar Achmea zet het succesvol in voor haar klantenservice en KLM communiceerde ten tijde van de aswolk via Twitter met gestrande reizigers. Op deze manier fungeert het sociale netwerk als een middel om snel met grote groepen mensen te communiceren. Volgens Bakker is het stadium van de hype wel voorbij. ‘De conversaties op Twitter zijn doorgaans een stuk beschaafder dan de commentaren onder nieuwsberichten of op discussiefora omdat het gebruikelijk is onder je eigen naam te twitteren. Bovendien gaan mensen je unfollowen als je de boel loopt te verzieken.’

Het voordeel voor communicatieprofessionals en de media is ook dat praktisch alle discussies openbaar zijn en bovendien doorzoekbaar via Google en Twittersearch. Daarnaast ziet Bakker in het gebruik ervan een aantal grote voordelen boven andere sociale media. De snelheid, toegankelijkheid en laagdrempeligheid bijvoorbeeld. En niet in de laatste plaats de kosten, want behalve tijd en aandacht van medewerkers kost Twitter je niets.

Dit artikel is verschenen in het juli-nummer van 'C', vakblad van Logeion.