Participatief begroten

03/09/2010 - Welk kabinet er ook zo dadelijk zal aantreden, feit is dat er in Nederland de komende tijd de nodige bezuinigingen gerealiseerd moeten worden. Vroeger werd dan ‘de kaasschaaf’ gehanteerd: “Slager, mag het een onsje minder zijn?” Dat de kaasschaaf niet de beste resultaten oplevert, behoeft geen betoog. Vandaag de dag zetten we ambtelijke werkgroepen (heroverwegingen) aan het werk. Dat levert al heel wat meer op. In het buitenland doen ze dat echter nog slimmer. Daar betrekken ze burgers bij dit soort vraagstukken en zetten daarbij ook in toenemende mate internet in. Slim?

Bezuinigen samen met burgers

In het Braziliaanse Porto Alegro is participatief begroten geen nieuws. Daar gebeurt het al jaren. Met succes. In Porto Alegre is de Arbeiderspartij (PT) in 1988 begonnen om burgers via openbare bijeenkomsten zeggenschap te geven over de invulling van de gemeentelijke begroting. Burgers praten en stemmen in kleine en enkele massale bijeenkomsten over de invulling van de gemeentebegroting. In zeven stappen stellen ze de begroting vast en controleren ze de uitgaven. De stad is verdeeld in 16 regio’s, die via thematische en algemene bijeenkomsten prioriteren, voorkeurslijsten opstellen en vervolgens een deelbegroting opstellen. Door de deelbegrotingen van iedere regio samen te voegen, ontstaat de algemene begroting. In Porto Alegro zijn ze ervan overtuigd, dat het de burgers dichter bij het openbaar bestuur brengt.

Op het vlak van participatief begroten zijn allerlei voorbeelden in binnen- en buitenland voorhanden. Onlangs bevestigde de OECD dat deze vorm van begroten leidde tot aantoonbare verbetering van het niveau van voorzieningen. Deze aanpak kent inmiddels allerlei opvolging in andere landen van Zuid-Amerika, maar ook in Canada, Frankrijk, Italië, Spanje, en het Verenigd Koninkrijk.



Uiteraard worden daarbij online middelen ingezet. Zo is in het Verenigd Koninkrijk (Barnet, Northamptonshire en Maidstone) een online budget simulator ontwikkeld waarmee inwoners gevraagd wordt naar hun voorkeuren in het besteden van middelen.
 


Duitsland
In het Duitse Berlijn-Lichtenberg ontvangt de gemeenteraad elk jaar via een online omgeving suggesties voor besteding van het budget. Ook in Bergheim, Keulen, Hamburg, Freiburg en Leipzig vonden soortgelijke innovatieve initiatieven plaats.
 
Italië
In Italië werden mensen die niet aanwezig konden zijn tijdens een fysieke bijeenkomst de mogelijkheid geboden om suggesties te geven die vervolgens tijdens de fysieke bijeenkomst werden bediscussieerd. SMS werd ingezet om mensen op de hoogte te houden van de voortgang.



Engeland
In Engeland wordt de totale begroting in de vorm van een uitvouwbare ‘bloem’ online beschikbaar gesteld. Op die manier kun je eenvoudig inzoomen op de uitgaven binnen specifieke domeinen.
 
In Engeland bestaat bovendien de politieke ambitie om participatory budgeting in 2012 in alle administrations te implementeren. Het accent ligt daarbij sterk op wijkniveau. Daarin wordt onder andere in een Idols-achtige setting inwoners gevraagd voorstellen te doen voor projecten waar zij geld voor wensen. Inwoners kunnen tijdens deze sessies stemmen op de beste voorstellen. Het interessante aan deze aanpak is dat de sessies zelf direct bijdragen aan de sociale cohesie in de wijk.

Nederland
In Nederland geldt dat er weinig grootschalige initiatieven zijn. De meeste initiatieven worden toegepast op het niveau van wijken (wijkbudgetten). Gemeenten die daar een paar stappen verder in zetten zijn Deventer, Zwolle, Emmen en Hoogeveen. Zij zoeken al dan niet in samenwerking met bijvoorbeeld woningbouwcorporaties naar delen in de begroting die over specifieke wijken gaan, en leggen de besluitvorming (deels) over de besteding daarvan ook terug bij die wijken. De gemeenten faciliteert een proces dat leidt tot meer samenhangende plan op wijkniveau.
Hoe nu verder met participatory budgeting?

Nederland loopt internationaal gezien achter op het vlak van participatief begroten. Aanstaande bezuinigingen lijken echter een belangrijke incentive voor gemeenten om meer naar deze vorm van burgerbetrokkenheid te kijken. Alle voorbeelden in ogenschouw nemende, zijn grofweg de volgende vijf smaken van participatief begroten te onderscheiden:

• Transparantie in budgetten
• Voorleggen alternatieve keuzes
• Getrapte dialoog: prioriteren
• Faciliteren wijkbudgetplannen
• Stimuleren initiatieven in samenleving (prijsvraag)

Onderzoek naar participatief begroten laat zien dat er duidelijke indicaties zijn dat het in de praktijk meerwaarde oplevert. Publieke voorzieningen worden feitelijk beter en inwoners zijn daarover ook meer tevreden. Participatief begroten blijkt succesvol toepasbaar op het niveau van het land maar ook op dat van een gemeente of wijk. Tot slot blijkt dat de inzet van een online kanaal de participatiegraad tot een factor 7 vergroot. Alle reden dus om ook in Nederland hier serieuzer invulling aan te geven.

Een overheid die participatief begroten overweegt zal in eerste instantie duidelijkheid moeten scheppen in haar motieven. Waarom zet je als overheid deze stap? Gaat het om het vergroten van binding/sociale cohesie/betrokkenheid? Het benutten van creativiteit? Het bijeenbrengen van kennis? Of gaat het om het vergroten van draagvlak voor bijvoorbeeld de bezuinigingsdoelstellingen?

Op basis van de ervaringen in het buitenland valt een aantal generieke richtlijnen op voorhand te onderscheiden.

• Biedt een gecombineerde aanpak van offline en online middelen; houdt daarbij ten minste rekening met de eigen motieven en de demografische kenmerken van de bevolking (leeftijd, opleiding, digitale vaardigheden, etc.)
• Voorzie in een mix van participatiemogelijkheden die veel en minder tijd vragen en die ook gedurende een langere periode aan te bieden. Op die manier stel je een groter aantal inwoners in staat op hun eigen voorwaarden deel te nemen (maatwerk).
• Biedt zo veel mogelijk beslisruimte (directe zeggenschap in plaats van consultatie)
• Biedt een interessant budget (geen kruimelwerk)
• Stel concrete onderwerpen centraal
• Biedt complete en actuele informatie over het budget (transparantie)
• Informeer inwoners actief over de mogelijkheden: communicatie is cruciaal

Bookmark this on Delicious